Türkiye’nin tahıl deposu olan Konya Ovası’nda hayata geçirilen tarımsal güneş enerjisi santrali (TarımGES) projesinde ilk ürün alımı gerçekleştirildi. Düşünce kuruluşu Solar3GW, ODTÜ Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) iş birliğiyle kurulan 60 kW kapasiteli pilot tesiste panellerin altında yetiştirilen karabuğday hasat edildi. Elde edilen ilk veriler, tarım alanlarında elektrik üretirken ürün verimliliğini artıran ve su tüketimini azaltan yenilikçi modelin başarısını gözler önüne seriyor.
Karabuğdayda Verim Artışı, Su Tüketimi Yüzde 20 Azaldı
Pilot sahadan elde edilen ilk hasat bulgularına göre, fotovoltaik panellerin gölgesi altında yetişen karabuğdayın verimliliği kontrol alanına göre yüzde 7 oranında artış göstermektedir. Projenin en etkileyici sonuçlarından biri ise su tasarrufu; panellerin sağladığı mikroiklim ve nem tutma avantajları sayesinde su tüketimi yüzde 20 oranında düşmektedir. Küresel ısınma ve kuraklıkla başa çıkmaya çalışan Türkiye tarımı için bu sonuçlar, gıda ve enerji güvenliğini bir araya getiren somut bir çözüm sunmaktadır.
ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden, aşırı sıcaklıklar, düzensiz yağışlar ve artan enerji maliyetlerinin çiftçiler üzerinde büyük bir ekonomik baskı oluşturduğunu ifade ediyor. TarımGES sistemlerinde önceliğin elektrik üretmekten ziyade tarımsal üretimi daha dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirmek olduğunu vurgulayan Özden, bu teknolojinin değerinin enerjiyi sağlarken tarımı koruma yeteneğinde yattığını belirtmektedir.
Yatırım Maliyeti ve Geri Dönüş Süresi
TarımGES santralleri, altından traktörlerin ve tarım makinelerinin geçebilmesi için yüksek yapılar gerektirdiğinden geleneksel arazilerdeki santrallere göre başlangıçta yüzde 30 ila 40 daha yüksek maliyetlere sahip olmaktadır. Standart bir GES projesinde megavat başına maliyet yaklaşık 400 bin dolar iken, TarımGES’te bu rakam 550-560 bin dolar seviyesine çıkmaktadır. Ancak elde edilen tarımsal verim artışı, su tasarrufu ve üretilen temiz enerji sayesinde yatırımın geri dönüş süresi 8 ila 10 yıl arasında gerçekleşmektedir.
Türkiye’nin 190 GW’lık Potansiyeli ve Dünya Genelindeki Gelişmeler
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan, mevcut yasal düzenlemelerin tarım arazilerinde yalnızca öz tüketim amaçlı olarak kuruluma izin verdiğine dikkat çekiyor. Çiftçilerin arazilerini kaybetme endişesinin gereksiz olduğunu; aksine panellerin bitkileri aşırı hava koşullarından ve doludan koruduğunu ifade eden Turhan, tarım arazilerinin yalnızca yüzde 1’inin “TarımGES YEKA” alanı olarak belirlenmesi durumunda Türkiye’nin yaklaşık 190 GW büyüklüğünde bir temiz enerji kapasitesine sahip olabileceğini aktarıyor.
Dünya genelinde de bu teknoloji hızla yaygınlaşmakta. ODTÜ-GÜNAM’ın yayımladığı “Türkiye’nin TarımGES Görünümü 2026” raporu, küresel gelişmeleri özetliyor:
- İtalya: 1,1 milyar euroluk teşvik programıyla yeni bir TarımGES kapasitesi olarak 1 GW devreye alıyor.
- Japonya: Tarım arazisi koruma yasalarına TarımGES statüsünü ekleyerek uygulamaları yasal güvence altına alıyor.
- Çin: Toplam kurulu gücü 134,5 GW’ı aşan toplamda 1.678 projeyle deneysel aşamaları geride bırakarak büyük ölçekli ticari üretime öncülük ediyor.
- Hindistan: Bu alanda 2040 yılına kadar toplamda 783 GW kurulu güç hedeflemekte.
Gelişmiş ülkelerdeki yasal çerçeveler Türkiye’nin de TarımGES için özel bir mevzuat ile teşvik haritası oluşturması gerektiğini gösteriyor. İyi planlanmış bir altyapının çiftçilerin girdi maliyetlerini azaltırken Türkiye’nin yenilenebilir enerji dönüşümüne doğrudan katkıda bulunacağı açıktır.
